Интернетот постои веќе 20 години. По тој повод, BBC презема иницијатива за откривање на моќта на интернетот, преку презентација на низа аспекти нa неговите вредности.

По иницијатива на Развигор и по јавниот повик на Дарко, одлучив да издвојам што ќе ми недостасуваше ако интернетот не ми беше достапен:

01. Немаше да имам можност да поседувам сопствено поштенско сандаче на свои 15 години, во далечната 1995. Тогаш ја креирав својата прва емаил адреса и со тоа добив неколку мегабајти личен простор на интернет. Тогаш станав достапен во електронскиот свет;

02. Немаше да знам на кои теми дебатираат и кои аргументи ги користат сите дебатери од целиот свет. Истражувањето ќе беше ужасно тешко. Денес, постои и база на дебатни случаи, т.н. Debatepedia;

03. Немаше да можам ефикасно да ја менаџирам мојата организација и во ист ден да комуницирам со членовите во Македонија, партнерите од Словенија и поддржувачите од САД;

04. Немаше да реализирам ефтини, а моќни интернет кампањи. Денес, на клиентите во агенцијата во која работам имам можност да им понудам голем ефект, за мал буџет.

05. Немаше да поседувам голем мегафон со кој јавно и нашироко можам да ја изразувам својата слобода на мисла и слобода на говор. Овој блог, мојот фејсбук профил и мојот твитер профил се моите интернет мегафони;

За крај, ќе ги замолам моите пријатели Дона, Ана, Иван, Бранка и Елена да го направат истото и на својот блог [или својот фејсбук профил] да напишат што ќе беше поразлично ако интернетот не им беше достапен.

“Големата слика” од денес ќе биде побогат за уште еден автор. Бојан Маричиќ одлучи да ја преточи својата мотивираност за социјална интеграција во пишани мислења и анализи на овој блог. Бојан е мој долгогодишен соработник и другар. Бојан е искусен граѓански активист, тренер по дебатни техники и магистер по меѓународно и европско право.

Еве го неговиот прв пост:

Сегрегацијата ја научивме, до каде е интеграцијата?

Некои велат дека најсилните пориви за јавно изразување луѓето ги имаат токму кога слободата на изразување им била најзагрозена. Не знам дали е тоа вистина но јас мислам дека луѓето кои размислуваат во нашето општество и притоа не се партиски индоктринирани треба да ги наметнуваат прашањата како: Кои се нашите вистински секојдневни проблеми кои ни го прават општеството какво што е и го одредуваат какво ќе биде? Како да ги формулираме? Како да ги наметнеме?

Овој текст (и наредните што следуваат) има амбиција да ја отвори темата на отворената етничка сегрегација, помеѓу Македонците и Албанците како најбројни народи во Република Македонија, која доминира и зазема се поширок простор во нашето општество и „инфицира“ секој час се’ повеќе луѓе по различни основи. Она што мене ме поттикна на размислување на оваа КЛУЧНА тема во нашето општество беше изливот на омраза од сите страни разгорен од сега веќе повлечената и озлогласена Македонска Енциклопедија, врвен masterpiece на МАНУ. Што може и треба да направат граѓаните на оваа држава кои се релативно млади (помеѓу 20-40 години) и кои разбираат дека игноририајќи го фактот дека живееме во држава која егзистираат повеќе етникуми со свои карактеристики, одлики, желби и интереси, практично се придонесува кон предексплозивната атмосфера особено меѓу помладите. Ако ја илустрираме ситуацијата на неколку полиња од нашето општество ќе сфатиме дека општеството има јасни знаци на поделеност и опасни нејзини манифестации и уште повеќе ќе сфатиме дека итно треба нешто да преземеме како општество и како луѓе.

Анализата на темата ќе се одвива во неколку текстови и ќе ги дискутира темите Образование, политика, култура, граѓански сектор, медиуми и лични односи, а фокусот ќе се насочи кон формите во кои се манифестираат прашањата на етничка сегрегација и нивната содржина во рамките на овие теми, притоа со јасно нагласување: Што не чини? Што е добро? Што може да се направи за интеграција?.

I дел
(Што не чини? Што е добро? Што може да се направи за интеграција?)

ОБРАЗОВАНИЕ

Што не чини?
- Постојат многу малку институционални допирни точки помеѓу учениците Македонци и Албанци. Покрај „генијалните“ решенија за етнички поделени смени во повеќе градови, за ова сведочи фактот дека младите не работат на никакви заеднички проекти кои ќе ги избришат или намалат меѓусебните разлики и предрасуди.

- Јазичните бариери помеѓу младите Македонци и Албанци се продлабочуваат наместо да се намалуваат. Го чекавме Кнут Волебек (Високиот комесар за малцински рава на ОБСЕ) да ни каже дека во нашите училишта на кои се надеваме да ги „оправат“ нашите идни генерации нема никаков план за интеграција на младите во јазична смисла. Всушност тој само гласно кажа нешто што секој свесен човек во оваа држава одамна го знае: јазичната сегрегација е драматична и дека генерациите кои доаѓаат покрај суштински постои опасност и технички да не се разбираат.

- Универзитетите во Македонија не работат на реално приближување на студентите Македонци и Албанци и нивно заедничко живеење во академска смисла. Колку често сте чуле дека се работи на заеднички програми, семинари, размени или дискусии организирани од страна на Универзитетите за спојување, комуникација и развивање помеѓу студентите. Единствена срамежлива иницијатива беше онаа на група студенти кои бараа укинување на партиципацијата на студентите при што беа поддржани од еден дел од студентите на Државниот Универзитет во Тетово. Но, и тоа не е ништо иницирано од институциите на системот.

- Не постојат програми за системско изучување на културните, националните, историските и традиционалните карактеристики на етничките заедници помеѓу себе. Не постои пат кој води реку образовниот систем кој овозможува на еден просечен ученик Македонец да научи на пример: кои се клучните личности во албанската историја, кои се најдобрите писатели на албански јазик и како можат да дојдат до нивните дела, кои се и какво значење имаат празниците кои ги слават Албанците, кои се песните кои се карактеристични или омилени за Албанците или сево ова за Ромите, Турците, Србите, Бошњаците, Власите и др.

Што е добро?
- Универзитетот на Југоисточна Европа (т.н. Штулов Универзитет) е пример според кој може во пракса многу добро да функционираат студентите Македонци и Албанци учејќи заедно и секојдневно градејќи интегриран систем во кој секој е добредојден без разлика на етничката припадност и во кој образовниот процес кој ги вклучува сите е во фокусот.

- Приватните средни училишта и универзитети прилагодени на пазарот го кршат мразот на сегрегацијата и ги прилагодуваат своите програми за повеќе јазици а нивните средини се потполно инклузивни за младите од сите етнички групи. За да не навлегуваме во реклама на овие Универзитети само вреди да се каже дека се пример кој треба да се следи.

Што може да се направи?
- Силен ангажман на сите образовни институции за ставање акцент на овој аспект од нашиот образовен систем. Ова подразбира силно залагање на сите структури од министер до воспитувач во градинка или професор во училиште. Образовните институции мораат да усвојат нова филозофија во која учениците ги подготвуваат за реален и цивилизиран живот ослободен од страв од своите соседи, омраза кон различните или мрзеливост за учење на нови култури и запознавање на нови луѓе.

- Учење на јазици на етничките заедници како задолжителен предмет. Ако во ЕУ знаењето на секој нов јазик се смета за непроценливо богатство и на големо се стимулира во сите образовни сфери, тогаш зошто кај нас да се плашиме или да одбиваме да им укажеме на родителите, учениците и сите дека изучувањето на јазиците на етничките заедници во Македонија (особено албанскиот) е влог во иднината и во поцивилизирана, поинтегрирана, поубава и попријатна за живеење Македонија.

- Учење за повеќе елементи на идентитетот на различните етнички заедници (особено Македонците и Албанците) и заедничка прослава на заеднички личности и денови.

- Отворен дијалог за сите теми и градење на институтционални канали во рамките на образовните институции за отварање и решавање на меѓуетничките проблеми, предрасуди и недоразбирања. Зарем има друг здрав и сериозен начин за решавање на проблемите кои се јавуваат меѓу младите? За мене беше тажна сликата во која половина владин состав оди да ги смирува врсниците од Струга и да им понуди „генијално“ решение на нивна физичка поделба во две згради и така ја затвори најважната порта за непречен секојдневен премин и меѓусебна комуникација. Да работиме сите тоа да не се повтори.

Во еден од претходните постови пишував за можностите за општествен активизам на млади. Дискусијата во извесен домен се обиде да ја лоцира причината за послушноста на младите од Македонија и отсуството на иницијативи за остварување на своите интереси.
Следниве два видео клипа можеби најточно го даваат одговорот на оваа дилема која и тоа како негативно влијае на развојот на ова општество.

Еднооки за полтронизмот

Лижавче: Говор од настанот “Слободна студентска мисла”

Повод:
Изјава од еден млад човек: “Не ме викајте за глупости… не можам јас да ти доаѓам на јавни дебати, на состаноци, на тие ваши ивенти… плус знаеш дека не се плеткам кај што има камери и медиуми… Викнете ме кога сите ќе излезат на улица, прв ќе ви се придружам… Еве, кога ќе стигне ситуацијата барем до 20% од она што сега се случува во Грција - викнете ме прв ќе дојдам”

Пасивизам, послушност, инертност, полтронство, апатија… Со овие поими се само-дефинира македонската младина, а богами и постарите така ја дефинираат… Па и оние од странство.
Да, оваа констатација сме ја слушнале милион пати и досадна е, знам. Досадна е исто како и на оваа младина што и е досадно, пасивно, апатично.
А кога ти е досадно, имаш две опции.
Опција 1: Да си продолжиш по старо и да чекаш ептен да ти се здосади, па на крај да избереш една од следниве подопции:
Опција 1а: Да си умреш од досада;
Опција 1б: Да кукаш и плачеш дека многу ти е досадно;
Опција 1в: Да полудиш од досада и да направиш глупост за да се извлечеш од досадата.
Опција 2: Да избереш алатка за акција и да смислиш на која тема ќе се активираш. Веднаш ќе престане да ти биде досадно, бидејќи прво ќе мислиш каква акција сакаш, а кога ќе одлучиш ќе тргнеш во поход. Толку едноставно, а не се применува.

Македонската младина не применува алатки за разбивање на досадата, апатијата, послушноста. А има многу на располагање. Теми за активизам колку сакаш. Да не ги бројам, секој си знае што му смета. А и алатки колку сакаш. Секој има уставно право да се активира и бори за своите теми.

Ќе ги набројам и објаснам основните алатки . Текстов што следи ќе биде дел од “Прирачник за младински активизм”, кој за околу 2 месеци треба да биде публикуван под печатот на проектот Локална младинска иницијатива, реализиран од МОФ.
Текстот ќе носи наслов “Алатки за заштита на младински приоритети и права во Република Македонија”

Акцентирање на младинските права, приоритети и интереси, во поновото време на Република Македонија, се забележува после Втората светска војна со формирањето на младинските задруги, младинските совети, студентските сојузи, работничките универзитети и младинските сектори во рамките на владејачката партија. Сепак, овие младински здружувања секогаш биле во тесна функција на државните и партиските интереси, а многу малку во функција на самите млади, на отвореноста за прогресивни младински идеи и на рамномерно вклучување на младите во сите свери на општествениот живот.
Младите најчесто беа активни и вклучувани во спортски натпреварувања, работни и еколошки акции, училишни и студентски манифестации и паради. Недостасувал простор за креативно младинско изразување, отворена дебата и вклученост на младите во процесите на одлучување.
Со независноста во 1991 година и со промената на општествениот систем на Република Македонија во демократски и плуралистички, почнаа да се обезбедуваат уставни и законски можности за дефинирање и гарантирање на младинските права и приоритети.

Основните младински права беа дефинирани со Уставот на Република Македонија, за прв пат изгласан од страна на првото повеќепартиско Собрание на Република Македонија, на 17 ноември 1991 година. Уставот, следејќи ги постулатите на демократијата, ги гарантира основните човекови права и слободи, кои важат и за младите како еднакви граѓани во општеството. Уставот го гарантира правото на живот, слободата, психичкото и моралното достоинство, правото на движење, правото на сопственост, правото на наследство, правото на образование, правото на работа, правото на заштита при работа, правото на социјално осигурување и здравствена заштита и други.

Слобода на говор
Младите можат да го изразат своето право на говор на било која тема. Тие можат да ги изразат своите мисли, чувства или ставови на секое соодветно место преку различни средства и канали на комуникација, и тоа: говор, текст, цртежи, симболи, фотографии, музика, филм и други форми. Злоупотребата на слободата на говор за ширење на верска, национална, расна или друга омраза, претставува кривично дело во Република Македонија.

Член 16 од Уставот на Република Македонија
- Се гарантира слободата на уверувањето, совеста, мислата и јавното изразување
- Се гарантира слободата на говорот, јавниот настап, јавното информирање и слободното основање институции за јавно информирање
- Се гарантира слободниот пристап до информациите, слободата на примање и пренесување информации
- Се гарантира правото на одговор во средствата за јавно информирање
- Се гарантира правото на исправка во средствата за јавно информирање
- Се гарантира правото за заштита на изворот на информацијата во средствата за јавно информирање
- Цензурата е забранета

Нашиот Устав ги заштитува и медиумите исовремено овозможувајќи слободно формирање институции и медиуми за јавно информирање. Терминот медиум ги опфаќа сите форми на јавно информирање, како што се: весници, списанија, книги, радио, телевизија, интернет, филм.

Слободен пристап до информации од јавен карактер
Правото на слободен пристап до информациите од јавен карактер е едно од основните човекови права во модерните демократии, а кај нас е гарантирано со Уставот и со Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер.
Информација од јавен карактер е секоја информација што ја создал или ја поседува државен орган, органите на општините, јавните институции и установи, јавните претпријатија, или друго физичко или правно лице што врши јавни овластувања. Секој има право да побара и да добие информација од јавен карактер, без разлика на пол, раса, вера, политичко или друго убедување. Право на пристап имаат и правните лица.

Јавно собирање (демонстрација и протест)
Своето незадоволство младите можат да го изразат преку јавно протестирање, индивидуално или групно писмено обраќање до органите на власта, со обраќање преку медиумите, преку организирани јавни дебати, со непочитување на донесените одлуки и на други начини.
Под јавен собир се подразбира собирање на повеќе од 20 луѓе на отворен или затворен простор, заради остварување на забавни, културни, хуманитарни, верски, спортски или слични интереси на младите, на коешто се изразува јавно мислење или протест.
- Собирот треба да се одвива мирно и да не се наруши јавниот ред и безбедноста на граѓаните
- Не треба да се ограничува слободата на движење на граѓаните што не учествуваат во јавниот собир
- Не треба да се блокира пристапот на возилата на брза помош до болниците и не смее да нарушува мирот на болните
- Собирот не смее да се одвива во близина на училишта и градинки во време кога учениците престојуваат во нив

Право на избор и слобода на здружување
Плурализмот значи разновидност, повеќебројност, конкурентност и слободно изразување на идеи и мисли. Во контекст на плурализмот, младите имаат право на слободно здружување по сопствен избор, во неформални или формални групи, организации, здруженија, асоцијации.
Со помош на овие облици, младите меѓусебно се поврзуваат во остварувањето на сопствените интереси. На таков начин нивното влијание станува посилно, а нивниот глас добива поширок простор.

Здруженија на граѓани
Здрженијата на граѓани се невладини, непрофитни организации во кои младите се здружуваат заради остварување и заштита на економски, социјални, културни, научни, стручни, технички, хуманитарни, образовни, спортски и други права, интереси и уверувања. Здруженијата не смеат да остваруваат политички интереси со своите активности.

Политички партии
Паритиите се основен облик на политичко организирање и здружување во Република Македонија. Тие се дефинирани како организирани групи на граѓани што се залагаат за учество во власта.
Политичка партија може да основаат најмалку 50 пололетни граѓани на Република Македонија, со постојано живеалиште во Република Македонија. Младите, во рамките на партиите, се претставени преку посебни организациони единици или органи.
Партиите се основна алатка за функционирање на демократијата и за гаранција на правото на слободен избор.

Петиции
Петицијата е демократска форма на искажување на јавно и групно мислење, преку писмено одобрување на определена идеја, цел или активност која е во интерес на младите и граѓаните. Петициите може да се реализираат на национално, локално или на ниво на институција или целна група. Петициите може да се однесуваат на правата на студентите, правата на средншколците, правата на група млади во одредена општина и слично. Преку петициите младите ја изразуваат својата моќ на здружување, масовност и јавно искажување на сопствените ставови.
Петицијата може да има промотивна цел да покаже определен став на младите, или пак доколку се спроведува низ институциите на системот, да ја обврзе државата на референдум или на собраниска расправа за нов закон или измена на закон.